ลูกประคบสมุนไพร

ลูกประคบสมุนไพร

ความหมายของลูกประคบ

ลูกประคบ คือ การนำสมุนไพรหลายๆ ชนิดมาห่อรวมกัน ส่วนใหญ่จะเป็นยาสมุนไพรที่มีน้ำมันหอมระเหย ซึ่งเมื่อถูกความร้อนจะระเหยออกมากลายเป็นกลิ่น เช่น ไพล ขมิ้นชัน ขมิ้นอ้อย ตะไคร้ มะกรูด การบูร โดยเราสามารถนำเอาสมุนไพรเหล่านั้นมาหั่น ย่อยอย่างหยาบๆ จากนั้นห่อด้วยผ้าดิบ แล้วนำไปผ่านกระบวนการความร้อน ด้วยวิธีการนึ่งไอน้ำหรือใส่ไมโครเวฟ เพื่อให้สมุนไพรละลายออกมาเป็นตัวยา ซึมเข้าใต้ผิวหนังตามร่างกาย ถ้าใช้ไมโครเวฟจะต้องพรมน้ำให้ชุ่มมากกว่าการนึ่งด้วยไอน้ำ

สมัยโบราณจะใช้เหล้าขาวไปพรมด้วย เพราะเหล้าขาวเป็นตัวนำยา (หรือกษัยยา) เป็นการช่วยทำให้สมุนไพรละลายและซึมเข้าสู่ผิวหนังได้ดียิ่งขึ้น การนึ่งระยะแรกจะใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที หากใช้ไมโครเวฟในการอุ่นลูกประคบ ห้ามพรมด้วยเหล้าขาวเด็ดขาด เพราะอาจทำให้เกิดอันตรายได้

ลูกประคบ เป็นวิธีการบำบัดรักษาของแพทย์แผนไทย ซึ่งสามารถนำไปใช้ควบคู่กับการนวดไทย โดยใช้การประคบหลังการนวดหรือประคบพร้อมนวดร่างกาย


ชนิดของลูกประคบ

ลูกประคบมี 2 ชนิด คือ ลูกประคบสมุนไพรสดและลูกประคบสมุนไพรแห้ง

ลูกประคบสมุนไพรสด
ข้อดี คือ การใช้สมุนไพรสดในการปรุงลูกประคบนั้น สมุนไพรจะมีน้ำอยู่แล้วจึงไม่จำเป็นต้องพรมน้ำก่อนนำไปใช้ ไม่ต้องตากแห้ง ไม่ต้องอบฆ่าเชื้อ ไม่ต้องกลัวขึ้นรา
ข้อจำกัด คือ เมื่อปรุงลูกประคบเสร็จแล้ว ต้องรีบนำไปใช้ ไม่สามารถเก็บไว้ได้นาน ในอุณหภูมิปกติ ต้องเก็บในตู้เย็นหรือภาชนะบรรจุพิเศษ

ลูกประคบสมุนไพรแห้ง
ข้อดี คือ เก็บไว้ได้นาน สะดวกในการนำไปใช้ สามารถเตรียมสมุนไพรที่ใช้ในการปรุงลูกประคบได้ครบถ้วนมากขึ้น เนื่องจากสมุนไพรบางชนิดไม่สามารถหาได้ในท้องถิ่น ต้องหามาจากแหล่งอื่น


สมุนไพรที่ใช้ในการทำลูกประคบ (12 ชนิด)

ส่วนใหญ่แล้วลูกประคบจะประกอบด้วยสมุนไพร 12 ชนิด ที่มีสรรพคุณแตกต่างกันไป จึงทำให้ลูกประคบได้ชื่อว่า เป็นสมุนไพรสารพัดประโยชน์ ได้แก่

1. เหง้าไพล (Zingiberaceae)
บรรเทาปวดเมื่อยลดการอักเสบ

2. ขมิ้นชัน (Turmeric)
บรรเทาฟกช้ำ
เม็ดผดผี่นคัน

3. ขมิ้นอ้อย (Zedoary)
บรรเทาฟกช้ำ
เม็ดผดผื่นคัน

4. ผิวมะกรูด (Kaffir lime, leech lime)
บรรเทาลมวิงเวียน

5. ผิวส้ม (Orange)
บรรเทาลมวิงเวียนทำให้เกิดกลิ่นหอมละมุน

6. ตะไคร้บ้าน (Lemon Grass, Lapine)
บรรเทาปวดเมื่อยลดอาการอักเสบ

7. ใบส้มป่อย (Acacia concinna)
ช่วยบำรุงผิว
ชำระเมือกมัน

8. ใบมะขาม (Tamarind)
บรรเทาอาการคันตามร่างกาย
บำรุงผิว
ชำระไขมัน

9. ใบขี้เหล็ก (Cassod Tree, Thai Copper Pod)
ช่วยละลายไขมันใต้ผิวหนัง
ทำให้หลับสบาย

10. พิมเสน (Borneo camphor)
แต่งกลิ่น
แก้พุพอง
แก้หวัด

11. การบูร (Camphor)
แต่งกลิ่น
บำรุงหัวใจ
แก้พุพอง

12. เกลือแกง (salt)
ช่วยดูดความชื้น
ช่วยพาตัวยาซึมผ่านผิวหนังได้อย่างสะดวก


ข้อมูลจาก สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย